Kijk op de week van 4 - 14 decemberDit overzicht van de stand van zaken rond het front wordt elke 10 dagen opgesteld door Guido van Leemput en verschijnt dan op www.stopdeoorlogamsterdam.nl.
Op 14 december waarschuwde NAVO-secretaris-generaal Stoltenberg voor ‘een reëel risico’ dat Rusland niet zal stoppen als het een ‘militaire overwinning behaalt’. Wat ‘niet stoppen’ precies betekent of hoe een Russische ‘militaire overwinning’ er precies uit ziet, vertelde Stoltenberg niet. Het is een angstboodschap die oppositionele krachten in het Westerse kamp tot de orde moeten roepen. Steun Oekraïne onvoorwaardelijk! Sinds president Zelensky van Oekraïne op 1 december toegaf dat het contraoffensief mislukt is, slaat de stemming om. Niet alleen door de gevolgen van deze analyse, maar ook omdat deze de kritische of weerspannige stemmen in het Westen versterkt om eigen belangen voorop te stellen en de politieke leiding in het Westen in het algemeen en in Oekraïne in het bijzonder tot aanpassingen te dwingen in hun beleid. Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van 'Stop de Oorlog Amsterdam'. Zijn boek over de oorlog, 'De gelaagde oorlog in Oekraïne en de botsing van grootmachten' is hier te bestellen. |
|
Speculaties over een instorting van de Russische staat zoals die het afgelopen jaar werden gepresenteerd, behoren inmiddels tot het verleden. De noodklok heeft geluid. Alles in de verdediging. Er zijn op dit moment drie concrete militaire en politieke bedreigingen voor Oekraïne.
Uitputting Oekraïne
Daarnaast, en dat is van groter belang, is er de uitputting van het Oekraïense volk. Inmiddels is er grote belangstelling voor dienstplichtontduiking en voor de wens van frontsoldaten op aflossing. Ook de vlucht van miljoenen Oekraïners naar West-Europa begint zorgen te baren omdat deze vluchtelingen hoogstwaarschijnlijk nooit meer terug zullen keren om het land weer op te bouwen. Het land is leeggelopen en verarmd door de oorlog en de vooruitzichten zijn slecht. De verantwoordelijke functionarissen hopen dat 50% van de gevluchte bevolking bereid is terug te keren. ‘Als het 60% wordt, ben ik de gelukkigste persoon in Oekraïne’, aldus de directeur van IDSS, het Instituut voor Demografie en Sociale studies.
Te weinig, te laat
Dat alles veroorzaakt een gevoel van malaise in de Westerse publieke opinie. Dat geldt zowel voor de Nederlandse media als de internationale pers. In de Nederlandse pers wordt geprobeerd vorm te geven aan de sombere vooruitzichten van de Oekraïense krijgskansen. Van veel kritische evaluatie, introspectie of hand in eigen boezem van het Westerse beleid of de eigen rol van de pers, is nog geen sprake. De teneur is wel kritisch op de eigen regering die Oekraïne te laat en te weinig bewapend zou hebben. Ook worden verwijten gemaakt aan de beperkingen die Oekraïne werden opgelegd bij het gebruik van de soorten wapens. Het beleid was er een geremde escalatie. De remmen werden aangebracht om de oorlog niet te laten escaleren naar de landen van de NAVO-zelf. Hoewel de remmen in de loop van het afgelopen jaar zijn gevierd heeft dat Oekraïne niet aan een doorbraak of overwinning geholpen.
De heersende stemming is om meer wapens aan Oekraïne te blijven geven, maar een (kritische) beschouwing over welke strategie daarmee gediend is wordt niet gemaakt. Het gaat net als aan het begin van de oorlog om niet gespecificeerde angsten voor een Russische opmars. Hoe reëel die angsten zijn en welke methoden het best gepast zijn om een dergelijk gevaar af te wenden is geen onderwerp van bespreking.
Meer wapens
Zelensky ondertussen is de afgelopen week alweer naar de VS geweest omdat hij een steunpakket van 60 miljard moet zien te redden. Met peptalk als dat Poetin móet verliezen wordt de zaak opgepompt. Biden had de hulppakketten voor Oekraïne en Israël gekoppeld. De reden daarvoor was dat bij afzonderlijke voorstellen het Oekraïne-pakket waarschijnlijk zou mislukken door de trumpistische vleugel in de Republikeinse fractie in de Senaat. Nu heeft ook onafhankelijk lid Bernie Sanders tegen het totaalpakket gestemd vanwege de Israëlische genocidale politiek. Of Zelensky er in Amerika in slaagt de miljarden binnen te harken is op moment van schrijven nog onzeker. Als het mislukt is de penibele militaire situatie gecombineerd met het wegvallen van de belangrijkste politieke en financiële steun en dan wordt het paniek.
Onderhandelen
De Britse krant The Guardian noemde, als enige, het verschijnsel onderhandelingen en zei er bij dat het Oekraïne is dat beslist of er onderhandeld zou moeten worden. Die opvatting is niet nieuw maar is amper te herkennen in het pessimistische koor.
Het was Jaap de Hoop Scheffer die een zeer concreet voorstel deed en het niet Oekraïne laat afhangen. Hij wil onderhandelen met Rusland. Oud NAVO-baas en ex-minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer deed afgelopen zondag 10 december op tv een voorstel tot onderhandelen met Rusland. Hij bepleitte twee dingen.
Een dergelijk voorstel is beslist een vorm van onderhandelen, zoals al in oktober in de Ukraine Defense Group werd vastgesteld, en zoals officieel hevig ontkend wordt. Ik noemde dit voorstel vier weken geleden ‘een proefballon’, maar nu wordt het met kracht door een paar ex-NAVO-leiders naar voren geschoven.
Een deel van Oekraïne lid maken van de NAVO betekent ook het risico op deelname aan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne door het Westen, hoe terloops ook de opmerking na het een staakt-het-vuren. Het is een wanhopig plan, waarbij de Oekraïense territoriale doelen van april 2022, nl het heroveren van de Donbas en de Krim, zijn verlaten voor een NAVO-lidmaatschap voor het resterende deel van het land. Het lokkertje van het NAVO-lidmaatschap lijkt vooral bedoeld om Oekraïne tot territoriale toegevingen aan Rusland te bewegen en de oorlog zo spoedig mogelijk te beëindigen. Rusland zal niet meewerken aan een Oekraïens lidmaatschap van de NAVO. Dat is althans mijn veronderstelling op basis van 16 jaar zeer heftig te noemen verzet tegen zo’n lidmaatschap. Als het op onderhandelen aankomt (m.b.v. bijvoorbeeld India) dan zullen de resultaten van de onderhandelingen in Istanboel in maart 2022 uitgangspunt worden, als het aan Rusland ligt. Daarin was een neutraal Oekraïne overeen gekomen. Voor minder zal Rusland het op dit moment niet doen.
Het voorstel van De Hoop Scheffer werd verpakt met een hoop ideologische dreiging over Trump, Poetin, Orban en Wilders, maar het was het enige openbaar besproken plan dat een concreet antwoord op de huidige situatie geeft.
Tot slot
De toestand van de bevolking van Oekraïne is ernstig. En plannen om Oekraïne te stutten hebben alleen zin als er een staakt-het-vuren overeen wordt gekomen. Dat was kennelijk ook het plan van de Ukraine Defense Group in oktober. Of daaraan in stilte wordt gewerkt kunnen we alleen hopen. De bedreigingen voor de bevolking van Oekraïne zijn het grootst.
Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief, dat is opgegaan in Stop de Oorlog Amsterdam.
- De zeer grote Russische militaire druk op meerdere plaatsen aan het front. Rusland zou bij Kupjansk en Avdiivka bijvoorbeeld kunnen doorbreken. Onduidelijk is tot hoe ver een opmars zou kunnen lukken. Stoltenberg verwees daar naar.
- De oppositie van de rechtse vleugel van de Republikeinse partij in de VS die zich succesvol blijft verzetten tegen extra middelen voor Oekraïne.
- Op moment van schrijven is een politieke strijd gaande in de EU over een groot steunpakket aan Oekraïne en de belofte van een lidmaatschap. Hongarije wil dat eerst aan eigen eisen wordt voldaan voordat het, misschien, akkoord gaat met 50 miljard euro voor Oekraïne. Deze drie ontwikkelingen zijn onbeslist op moment van schrijven.
Uitputting Oekraïne
Daarnaast, en dat is van groter belang, is er de uitputting van het Oekraïense volk. Inmiddels is er grote belangstelling voor dienstplichtontduiking en voor de wens van frontsoldaten op aflossing. Ook de vlucht van miljoenen Oekraïners naar West-Europa begint zorgen te baren omdat deze vluchtelingen hoogstwaarschijnlijk nooit meer terug zullen keren om het land weer op te bouwen. Het land is leeggelopen en verarmd door de oorlog en de vooruitzichten zijn slecht. De verantwoordelijke functionarissen hopen dat 50% van de gevluchte bevolking bereid is terug te keren. ‘Als het 60% wordt, ben ik de gelukkigste persoon in Oekraïne’, aldus de directeur van IDSS, het Instituut voor Demografie en Sociale studies.
Te weinig, te laat
Dat alles veroorzaakt een gevoel van malaise in de Westerse publieke opinie. Dat geldt zowel voor de Nederlandse media als de internationale pers. In de Nederlandse pers wordt geprobeerd vorm te geven aan de sombere vooruitzichten van de Oekraïense krijgskansen. Van veel kritische evaluatie, introspectie of hand in eigen boezem van het Westerse beleid of de eigen rol van de pers, is nog geen sprake. De teneur is wel kritisch op de eigen regering die Oekraïne te laat en te weinig bewapend zou hebben. Ook worden verwijten gemaakt aan de beperkingen die Oekraïne werden opgelegd bij het gebruik van de soorten wapens. Het beleid was er een geremde escalatie. De remmen werden aangebracht om de oorlog niet te laten escaleren naar de landen van de NAVO-zelf. Hoewel de remmen in de loop van het afgelopen jaar zijn gevierd heeft dat Oekraïne niet aan een doorbraak of overwinning geholpen.
De heersende stemming is om meer wapens aan Oekraïne te blijven geven, maar een (kritische) beschouwing over welke strategie daarmee gediend is wordt niet gemaakt. Het gaat net als aan het begin van de oorlog om niet gespecificeerde angsten voor een Russische opmars. Hoe reëel die angsten zijn en welke methoden het best gepast zijn om een dergelijk gevaar af te wenden is geen onderwerp van bespreking.
Meer wapens
Zelensky ondertussen is de afgelopen week alweer naar de VS geweest omdat hij een steunpakket van 60 miljard moet zien te redden. Met peptalk als dat Poetin móet verliezen wordt de zaak opgepompt. Biden had de hulppakketten voor Oekraïne en Israël gekoppeld. De reden daarvoor was dat bij afzonderlijke voorstellen het Oekraïne-pakket waarschijnlijk zou mislukken door de trumpistische vleugel in de Republikeinse fractie in de Senaat. Nu heeft ook onafhankelijk lid Bernie Sanders tegen het totaalpakket gestemd vanwege de Israëlische genocidale politiek. Of Zelensky er in Amerika in slaagt de miljarden binnen te harken is op moment van schrijven nog onzeker. Als het mislukt is de penibele militaire situatie gecombineerd met het wegvallen van de belangrijkste politieke en financiële steun en dan wordt het paniek.
Onderhandelen
De Britse krant The Guardian noemde, als enige, het verschijnsel onderhandelingen en zei er bij dat het Oekraïne is dat beslist of er onderhandeld zou moeten worden. Die opvatting is niet nieuw maar is amper te herkennen in het pessimistische koor.
Het was Jaap de Hoop Scheffer die een zeer concreet voorstel deed en het niet Oekraïne laat afhangen. Hij wil onderhandelen met Rusland. Oud NAVO-baas en ex-minister van Buitenlandse Zaken Jaap de Hoop Scheffer deed afgelopen zondag 10 december op tv een voorstel tot onderhandelen met Rusland. Hij bepleitte twee dingen.
- Het inroepen van een ’verkenner’ (zo noem ik het maar), een ‘zwaargewicht’ in de woorden van De Hoop Scheffer, die bij Rusland peilt wat de vooruitzichten zijn voor een einde van de oorlog. India noemde hij letterlijk bij naam maar dat land mag van hem geen bemiddelaar worden genoemd. Het is weldegelijk een boodschapper die tot nu toe niet gezocht werd door het Westen. Het is een zwaktebod van het Westen dat de nieuwe verhoudingen in de wereld tot uitdrukking brengt. Het Westen kan het zelf niet als partij in deze oorlog maar zoekt de uitweg elders. Van India is niet bekend of ze akkoord is.
- De Hoop Scheffer droeg ook het plan van Rasmussen uit, dat is ook een oud-NAVO-baas, om Oekraïne lid te maken van de NAVO, máár zonder de door Rusland bezette gebieden. Na een staakt-het-vuren, werd er terloops gezegd door De Hoop Scheffer.
Een dergelijk voorstel is beslist een vorm van onderhandelen, zoals al in oktober in de Ukraine Defense Group werd vastgesteld, en zoals officieel hevig ontkend wordt. Ik noemde dit voorstel vier weken geleden ‘een proefballon’, maar nu wordt het met kracht door een paar ex-NAVO-leiders naar voren geschoven.
Een deel van Oekraïne lid maken van de NAVO betekent ook het risico op deelname aan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne door het Westen, hoe terloops ook de opmerking na het een staakt-het-vuren. Het is een wanhopig plan, waarbij de Oekraïense territoriale doelen van april 2022, nl het heroveren van de Donbas en de Krim, zijn verlaten voor een NAVO-lidmaatschap voor het resterende deel van het land. Het lokkertje van het NAVO-lidmaatschap lijkt vooral bedoeld om Oekraïne tot territoriale toegevingen aan Rusland te bewegen en de oorlog zo spoedig mogelijk te beëindigen. Rusland zal niet meewerken aan een Oekraïens lidmaatschap van de NAVO. Dat is althans mijn veronderstelling op basis van 16 jaar zeer heftig te noemen verzet tegen zo’n lidmaatschap. Als het op onderhandelen aankomt (m.b.v. bijvoorbeeld India) dan zullen de resultaten van de onderhandelingen in Istanboel in maart 2022 uitgangspunt worden, als het aan Rusland ligt. Daarin was een neutraal Oekraïne overeen gekomen. Voor minder zal Rusland het op dit moment niet doen.
Het voorstel van De Hoop Scheffer werd verpakt met een hoop ideologische dreiging over Trump, Poetin, Orban en Wilders, maar het was het enige openbaar besproken plan dat een concreet antwoord op de huidige situatie geeft.
Tot slot
De toestand van de bevolking van Oekraïne is ernstig. En plannen om Oekraïne te stutten hebben alleen zin als er een staakt-het-vuren overeen wordt gekomen. Dat was kennelijk ook het plan van de Ukraine Defense Group in oktober. Of daaraan in stilte wordt gewerkt kunnen we alleen hopen. De bedreigingen voor de bevolking van Oekraïne zijn het grootst.
Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief, dat is opgegaan in Stop de Oorlog Amsterdam.