De oorlog slaat terug naar EuropaDe enige oplossing ligt in het hervatten van serieuze onderhandelingen. Dat schreven Kees Kalkman en Jan Schaake meteen bij het begin van de inval in dit artikel voor VredesMagazine.
Kees Kalkman en Jan Schaake Het kanongebulder in de Donbas van begin februari werd al snel vergezeld door het geratel van rupsvoertuigen en de explosies van inslaande kruisraketten in heel Oekraïne. Een pantsercolonne rukt vanuit Belarus op naar Kiev om de stad te omsingelen en binnen te trekken. Twee andere zijn op weg vanuit Rusland, na in het oosten de grens te hebben overschreden. En in het zuiden is een aanval vanaf zee gaande, die ten doel lijkt te hebben om een verbinding te maken tussen de Krim, die in 2014 bij Rusland is gevoegd, en de oostelijke provincies van Oekraïne, die zich in datzelfde jaar met nauwelijks verhulde Russische militaire steun losmaakten van het centrale gezag. |
|
Geen twijfel, Rusland is geheel verantwoordelijk voor deze aanvalsoorlog en het escalatietraject dat ertoe heeft geleid. Er zijn in de recente Europese geschiedenis meer voorbeelden dat regio’s door middel van oorlog worden losgescheurd. Denk aan het Turkstalige deel van Cyprus, dat sinds 1974 wordt bezet door het Turkse leger, een bezetting die door vrijwel niemand is erkend, maar door de NAVO wordt getolereerd.
Denk ook aan de Kosovo-oorlog van 1999, waarbij door wekenlange NAVO-bombardementen Kosovo werd losgemaakt van Servië, De erkenning van Kosovo als zelfstandige staat is vervolgens tot de dag van vandaag een twistappel tussen verschillende EU-landen.
Maar een aanval met grondtroepen op de hoofdstad van een lid van de Verenigde Naties is nieuw voor Europa. Voor precedenten moeten we naar het Midden-Oosten, de bezetting van Koeweit door Irak in 1990 en de oorlog van de VS en Engeland tegen Irak in 2003. Allebei aanvalsoorlogen zonder enige internationaalrechtelijke grondslag.
Deze oorlog is een ramp voor de mensen in Oekraïne, maar bovendien zelfs realpolitiek gedacht onnodig, zowel voor de NAVO-kant als voor Rusland.
De Russische benauwdheid voor de oprukkende NAVO is voorstelbaar, maar anderzijds was van het NAVO-lidmaatschap van Oekraïne na 2008 niets meer vernomen. Waarom niet openlijk toegegeven dat dit niet meer zal gebeuren, het had de opening kunnen zijn tot echte onderhandelingen. Enig gezichtverlies aan westelijke kant lijkt overkomelijk.
En wij in Nederland?
Een dag na het bezoek van de bewindslieden Rutte en Hoekstra aan Kiev debatteerde de Tweede Kamer begin februari over de situatie rond Oekraïne en de rol die Nederland daarin zou moeten spelen. De terughoudendheid van het vorige kabinet inzake wapenleveranties aan Oekraïne werd daarbij door het kabinet, maar ook door een flinke Kamermeerderheid losgelaten.
Voor SP-woordvoerder Jasper van Dijk was dat reden om halverwege het debat zijn verbijstering uit te spreken: “Ik sta er wel van te kijken, hoor. Ik hoor werkelijk van GroenLinks tot en met de VVD dezelfde oorlogstaal, dezelfde pro-NAVO-oorlogstaal, anti-Russisch. Dat mag allemaal, hoor. Maar waar is het historisch besef?” Hij heeft het dan concreet over het interview met Jaap de Hoop Scheffer, waarover elders in dit dossier. Het punt is echter dat ook Poetin juist deze geschiedenis aanhaalt en het alleen al om die reden alom in twijfel wordt getrokken.
Dus kon de kraakverse minister van buitenlandse zaken Hoekstra betogen dat de NAVO een defensief bondgenootschap is dat “in het verleden nooit een offensieve oorlog begonnen is.” Gewezen op het voorbeeld van de Kosovo-oorlog, ontstak de minister in heilige verontwaardiging: “Het verwijt dat hier aan de NAVO wordt gemaakt, waar Nederland decennia lang onderdeel van uitmaakt en waar Nederlandse militairen onderdeel van uitmaken … Om dan dit soort teksten uit te slaan: ik ben het daar zeer, zeer mee oneens.”
Kortom, Poetin verspreidt leugens, ook al is het de waarheid, en de NAVO is nooit een aanvalsoorlog begonnen, ook al zijn er tegenvoorbeelden.
Wel roerde een enkel Kamerlid de bredere context aan. De klacht van onder meer D66 woordvoerder Sjoerdsma was dat Nederland blijft vastzitten in “het frame van Poetin” en “de agenda van Poetin”.
Het hele internationale debat gaat over wat Poetin wil; niet over wat wij, Nederland, de EU, het Westen willen. CDA-Kamerlid Mulder bracht deze onvrede het helderst onder woorden: dit conflict “kan het einde zijn van onze hegemonie en daarmee het einde van een lange twintigste eeuw waarin de balans naar ons doorsloeg. (…) Het kan wel eens een paradigmaverschuiving zijn die de komende decennia onze levens gaat bepalen.”
Er is geen rechtvaardiging voor oorlog. De militaire aanval van Rusland moet scherp worden veroordeeld. De bombardementen en wapenleveranties moeten onmiddellijk stoppen. Alle troepen moeten terug naar de kazernes waar ze vandaan komen. De enige oplossing ligt in het hervatten van serieuze onderhandelingen. Gemeenschappelijke en gedeelde veiligheid moet het uitgangspunt zijn.
Kees Kalkman Antimilitaristisch Onderzoekskollektief VD AMOK
Jan Schaake Kerk en Vrede
Dit artikel verscheen in VredesMagazine nummer 2 2022