De masculiene eerzucht van de Navo moet worden ingetoomd. Verklaar Oekraïne tot neutraal land in EuropaHet Navo-lidmaatschap van Oekraïne is nooit meer geweest dan een abstractie, maar is toch de inzet geworden van een vreselijke oorlog. Het Westen wast daarbij de handen in onschuld, maar bezondigt zich ondertussen aan valse solidariteit.
Dat schrijft hoogleraar conflictstudies Jolle Demmers in onderstaand artikel. Lees meer opiniestukken van haar hand. Jolle Demmers |
|
Zodra in een conflict de eerste doden vallen, de eerste bommen hun kraters slaan, de eerste vijandelijke tank doordringt tot een buitenwijk, vernauwt de ruimte voor analyse. Zo ook nu. Iedere kritische bevraging van oorlog lijkt dan ongepast. Het lijkt een verloochening van het leed en de wanhoop waarmee de Oekraïners hun steden en dorpen verdedigen.
Toch is een kritische analyse hard nodig. Precies vanwege het geweld dat zich rondvreet in Kyiv, in Charkiv en Marioepol. Elke dag telt. En zoals dat geldt
voor ieder conflict: een oplossing is alleen mogelijk als wij bereid zijn het beest in de bek te kijken door ons eigen aandeel te erkennen, en vervolgens in te zetten. Dat gebeurt vooralsnog niet. Sterker nog, de huidige oorlogsroes zet aan tot wraak (met de vernietiging van Poetin als hoogste doel) en verhult de cynische realiteit waarmee het Westen niet alleen mede-verantwoordelijk is aan de escalatie naar deze oorlog, maar ook een pragmatische oplossing niet oppakt. Masculiene eerzucht speelt hierin een rol.
Twee zaken zijn duidelijk. Eén, Rusland is bereid grof geweld te gebruiken om te voorkomen dat Oekraïne een militaire bondgenoot wordt van het Westen. En twee, het Westen is niet bereid om Oekraïne te verdedigen. Of het herhaaldelijke zinspelen van de Navo op een
Oekraïens lidmaatschap de oorzaak is geweest van de Russische invasie, of slechts een aanleiding is niet vast te stellen. Dat komen we pas te weten als er wordt onderhandeld. Wat wél vaststaat, is dat Poetin de provocaties (van met name Amerikaanse ministers Austin en Blinken) nu gebruikt als rechtvaardiging van deze oorlog.
Het wrange is, dat het Navo-lidmaatschap van Oekraïne nooit meer is geweest dan een abstractie. De Navo heeft nooit serieus overwogen een lidmaatschap in te willigen. En toch is deze abstractie de inzet geworden van een verschrikkelijke oorlog. Daarmee heeft het Westen, bewust of onbewust, de condities geschapen voor deze daad van agressie. Dat maakt ons niet verantwoordelijk voor deze onrechtmatige invasie, maar zeker ook niet onschuldig. De blinde vlek voor het eigen aandeel is ook binnen de EU pijnlijk zichtbaar. De mix van masculiniteit en militarisme waarmee Europese leiders Oekraïne (als in de nieuwste Marvelfilm) oproepen het op te nemen tegen de Russische agressor is gratuit en toont een valse solidariteit.
In het Europarlement wentelen politici zich in een nieuwe ('ongekende') saamhorigheid, een collectief verfoeien, een opgewonden rechtschapenheid. Zelenski wordt met staande ovaties onthaald, krijgt volstrekt irreële beloften voor Europese toetreding, om vervolgens in eenzaamheid terug te keren naar het slagveld. In plaats van de Oekraïners aan te zetten zich dood te vechten, zou de EU er alles aan moeten
doen een pragmatische uitweg te vinden uit dit conflict. Daarvoor is allereerst een goede bemiddelaar nodig (en wellicht Naftali Bennett) die aan beide kanten genoeg vertrouwen wekt. Het huidige bloedvergieten maakt de kans op succesvolle onderhandelingen met de dag moeilijker, toch zijn er kansen.
Wat we tot nu toe weten is dat het Poetin regime een viertal eisen op tafel heeft gelegd: neutraliteit, demilitarisering, 'denazificering' en een erkenning van de Krim en wellicht ook de Donbas. Daarbij zitten zaken die onacceptabel zullen zijn voor Oekraïne, maar ook punten die uitwerking behoeven en bespreekbaar zouden kunnen zijn. Hoewel het onduidelijk is welke doelen Poetin denkt te kunnen behalen met zijn gewelddadige optreden, de felle weerstand die de Oekraïners hebben geboden aan het Russische leger zou hem wellicht doen inzien dat een langdurige bezetting van heel Oekraïne weinig realistisch is.
Neutraliteit zou in dat geval een betere uitkomst zijn. Ook Zelenski heeft al bij herhaling gezegd dat een neutraliteitsverdrag bespreekbaar is. Maar ook de Navo zelf kan hierbij (na goede afstemming) een rol spelen. Met een deal tussen de Navo (feitelijk de VS) en Moskou waarbij de Russische troepen zich terugtrekken in ruil voor een garantie van neutraliteit kan de Navo de angel uit het conflict halen. De steeds terugkerende drogredenering in het debat over deze oorlog, is dat Oekraïne als soevereine staat 'toch zelf het recht heeft te bepalen of het
tot de Navo wil toetreden'.
Dat is onzin. Het is uitsluitend de Navo die beslist of een land kan toetreden. De alliantie moet en kan dus wel degelijk een verschil maken. Dat is pijnlijk gezien de eerdere provocaties, maar een goede oefening in het intomen van misplaatste masculiene eerzucht.
Jolle Demmers is hoogleraar Conflictstudies aan de Universiteit Utrecht. Dit opinie-artikel verscheen eerder in de Volkskrant van 9 maart 2022. Lees meer opiniestukken van Jolle Demmers.
Toch is een kritische analyse hard nodig. Precies vanwege het geweld dat zich rondvreet in Kyiv, in Charkiv en Marioepol. Elke dag telt. En zoals dat geldt
voor ieder conflict: een oplossing is alleen mogelijk als wij bereid zijn het beest in de bek te kijken door ons eigen aandeel te erkennen, en vervolgens in te zetten. Dat gebeurt vooralsnog niet. Sterker nog, de huidige oorlogsroes zet aan tot wraak (met de vernietiging van Poetin als hoogste doel) en verhult de cynische realiteit waarmee het Westen niet alleen mede-verantwoordelijk is aan de escalatie naar deze oorlog, maar ook een pragmatische oplossing niet oppakt. Masculiene eerzucht speelt hierin een rol.
Twee zaken zijn duidelijk. Eén, Rusland is bereid grof geweld te gebruiken om te voorkomen dat Oekraïne een militaire bondgenoot wordt van het Westen. En twee, het Westen is niet bereid om Oekraïne te verdedigen. Of het herhaaldelijke zinspelen van de Navo op een
Oekraïens lidmaatschap de oorzaak is geweest van de Russische invasie, of slechts een aanleiding is niet vast te stellen. Dat komen we pas te weten als er wordt onderhandeld. Wat wél vaststaat, is dat Poetin de provocaties (van met name Amerikaanse ministers Austin en Blinken) nu gebruikt als rechtvaardiging van deze oorlog.
Het wrange is, dat het Navo-lidmaatschap van Oekraïne nooit meer is geweest dan een abstractie. De Navo heeft nooit serieus overwogen een lidmaatschap in te willigen. En toch is deze abstractie de inzet geworden van een verschrikkelijke oorlog. Daarmee heeft het Westen, bewust of onbewust, de condities geschapen voor deze daad van agressie. Dat maakt ons niet verantwoordelijk voor deze onrechtmatige invasie, maar zeker ook niet onschuldig. De blinde vlek voor het eigen aandeel is ook binnen de EU pijnlijk zichtbaar. De mix van masculiniteit en militarisme waarmee Europese leiders Oekraïne (als in de nieuwste Marvelfilm) oproepen het op te nemen tegen de Russische agressor is gratuit en toont een valse solidariteit.
In het Europarlement wentelen politici zich in een nieuwe ('ongekende') saamhorigheid, een collectief verfoeien, een opgewonden rechtschapenheid. Zelenski wordt met staande ovaties onthaald, krijgt volstrekt irreële beloften voor Europese toetreding, om vervolgens in eenzaamheid terug te keren naar het slagveld. In plaats van de Oekraïners aan te zetten zich dood te vechten, zou de EU er alles aan moeten
doen een pragmatische uitweg te vinden uit dit conflict. Daarvoor is allereerst een goede bemiddelaar nodig (en wellicht Naftali Bennett) die aan beide kanten genoeg vertrouwen wekt. Het huidige bloedvergieten maakt de kans op succesvolle onderhandelingen met de dag moeilijker, toch zijn er kansen.
Wat we tot nu toe weten is dat het Poetin regime een viertal eisen op tafel heeft gelegd: neutraliteit, demilitarisering, 'denazificering' en een erkenning van de Krim en wellicht ook de Donbas. Daarbij zitten zaken die onacceptabel zullen zijn voor Oekraïne, maar ook punten die uitwerking behoeven en bespreekbaar zouden kunnen zijn. Hoewel het onduidelijk is welke doelen Poetin denkt te kunnen behalen met zijn gewelddadige optreden, de felle weerstand die de Oekraïners hebben geboden aan het Russische leger zou hem wellicht doen inzien dat een langdurige bezetting van heel Oekraïne weinig realistisch is.
Neutraliteit zou in dat geval een betere uitkomst zijn. Ook Zelenski heeft al bij herhaling gezegd dat een neutraliteitsverdrag bespreekbaar is. Maar ook de Navo zelf kan hierbij (na goede afstemming) een rol spelen. Met een deal tussen de Navo (feitelijk de VS) en Moskou waarbij de Russische troepen zich terugtrekken in ruil voor een garantie van neutraliteit kan de Navo de angel uit het conflict halen. De steeds terugkerende drogredenering in het debat over deze oorlog, is dat Oekraïne als soevereine staat 'toch zelf het recht heeft te bepalen of het
tot de Navo wil toetreden'.
Dat is onzin. Het is uitsluitend de Navo die beslist of een land kan toetreden. De alliantie moet en kan dus wel degelijk een verschil maken. Dat is pijnlijk gezien de eerdere provocaties, maar een goede oefening in het intomen van misplaatste masculiene eerzucht.
Jolle Demmers is hoogleraar Conflictstudies aan de Universiteit Utrecht. Dit opinie-artikel verscheen eerder in de Volkskrant van 9 maart 2022. Lees meer opiniestukken van Jolle Demmers.