De week van 13 - 20 maartVandaag komt de Chinese president Xi voor een staatsbezoek naar Moskou. In zijn tas het vredesplan over de oorlog in Oekraïne. Afgelopen vrijdag maakte de Amerikaanse regering bekend dat het China niet accepteert als leidend land in een vredesinitiatief. Er werd aan toegevoegd dat Zelensky zelf moet beslissen of hij gaat praten.
Zelensky leek dat tot vorige week wel van plan te zijn. Hoe dan ook, de vooruitzichten voor een staakt-het-vuren lijken beperkt maar China heeft de hoofdrol in de werelddiplomatie opgeëist. Afgelopen woensdag kwamen de leden van de Contactgroep voor Oekraïne weer bij elkaar. De landen brengen wapens in. Er zijn een paar punten van belang.
Dat brengt me op de volgende onderwerpen van de afgelopen week.
|
|
1. Arrestatiebevel tegen Poetin
Afgelopen vrijdag, 17 maart, maakte het Internationaal Strafhof bekend dat het een arrestatiebevel tegen Poetin heeft uitgebracht vanwege de ontvoering van Oekraïense kinderen. Dat was de enige aanklacht. Het arrestatiebevel houdt in dat alle 123 landen die het Statuut van Rome, de basis van het Internationaal Strafhof, hebben getekend Poetin moeten aanhouden als hij in hun land komt. In augustus van dit jaar wordt een topconferentie van de BRICS- landen in Zuid-Afrika gehouden. Dat wordt een dilemma voor Zuid-Afrika. Zullen ze Poetin oppakken?
Het Statuut van Rome is niet ondertekend door Rusland, de VS, China (en Israël). De VS hebben het arrestatiebevel tegen Poetin wel toegejuicht. Maar ze ijveren voor een apart Oekraïne Tribunaal.
2. Militaire ontwikkelingen - Bakhmoet
Het verbruik van munitie is zo intensief dat de oorlog niet in dit tempo door kan gaan, stellen Amerikaanse planners. Alle mogelijke moeite wordt gedaan om in ieder geval dit jaar één Oekraïens offensief uit te kunnen voeren. Een lenteoffensief in mei is de wens.
De schaarste aan middelen is ook de reden dat de VS Oekraïne hebben gemaand zich terug te trekken uit Bakhmoet. Zelensky heeft dat geweigerd. Hij stelde afgelopen dinsdag dat de toekomst van Oekraïne afhangt van de huidige strijd.
Verder is het aantal geoefende soldaten aan Oekraïense kant afgenomen door enorme sterftecijfers. Lukt het Oekraïne voldoende divisies bijeen te brengen met goed opgeleide en goed bewapende soldaten? Dat is de vraag die in de komende weken beantwoord zal worden.
Ondertussen lopen de risico’s van de escalatie op naar aanleiding van een botsing (of zoiets) van een Amerikaans Reaper-drone en Russische straaljager boven de Zwarte Zee.
3. Wapentoevoer
Er zijn nog meer bewapeningsplannen gewogen en besproken in het Ramstein-overleg. Ik meld hier alleen dat Slowakije dertien MIG-29 gevechtsvliegtuigen levert aan Oekraïne en Polen vier.
Vorige week dinsdag meldde minister Ollongren dat Nederland een aantal wapensystemen aan Oekraïne zal geven. Het gaat over twee mijnenjagers die in 2025 aan Oekraïne worden overgedaan om bij te dragen aan het opruimen van zeemijnen in de Zwarte Zee. Nederland heeft inmiddels een langetermijnbeleid om Oekraïne militair te blijven steunen. Dat beleid zal zeker tot 2030 worden uitgevoerd.
Nederland zal op korte termijn ook brugslagcapaciteit en een aantal dronedetectie-radarsystemen aan Oekraïne leveren. De bruggenleggers zijn waarschijnlijk handig voor een aanval over de Dnjepr. In het lenteoffensief.
4. Diplomatieke ontwikkelingen
Sinds een maand zijn er meerdere ontwikkelingen in de internationale diplomatie. Een maand geleden meldde president Lula van Brazilië zich met een procedurevoorstel hoe diplomatie en vredesonderhandelingen kunnen worden bevorderd. Brazilië wil een groep landen bij elkaar brengen, mogelijk met India, China en Indonesië, om vredesbemiddeling te beginnen.
China heeft, zoals gemeld, een twaalfpuntenplan voorgesteld waarmee het Rusland en Oekraïne heeft benaderd. Beiden zijn bereid met China te overleggen. Xi Jinping is nu in Moskou en overlegt later per videoverbinding met president Zelensky.
Vredesactiviste May May Meijer deed afgelopen woensdag in Trouw een oproep aan de Nederlandse regering om deze ontwikkelingen serieus te nemen en te steunen. Kern van haar argument is het stoppen van het bloedvergieten.
Afgelopen week zijn er in de kringen van Westerse veiligheidselite voorstellen gedaan die aansluiten bij het Braziliaanse voorstel. Zo heeft Wolfgang Ischinger, de ex-directeur van de Münchener Sicherheitstagung, een plan voor diplomatie gepubliceerd dat moet leiden tot een vredesakkoord in de oorlog in Oekraïne. De kern ervan is om een raamovereenkomst op te stellen. Daarvoor moet een contactgroep van Westerse landen worden samengesteld, waarbinnen een ‘quad’ van vier landen de leiding moeten hebben.
Het is een aanpak die concurreert met Lula. Met nadruk op Westerse leiding. Misschien mag China later meedoen van Ischinger. Het plan is ingegeven door de dreigende eindeloosheid van de oorlog en de Chinese diplomatieke concurrentie. Bovendien is ook de Opstand voor Vrede van Sahra Wagenknecht en Alice Schwarzer een binnenlandse politieke factor in Duitsland.
Ten slotte heeft de Amerikaanse diplomaat Pickering ook een werkvoorstel gedaan van procedurele aard.
5. Moreel van de soldaten / dienstweigeren
Aansluitend op de ontwikkelingen aan het front vallen berichten op over militairen die somber over de oorlog zijn. In de Wall Street Journal stond een ontnuchterend en genadeloos verslag van een luitenant-kolonel die als enige van zijn bataljon, hij is de commandant, over is van de slag om Soledar (400 gewonden en 100 doden). Hij vertelde dat de Oekraïense soldaten die in het Westen zijn opgeleid niet goed genoeg zijn. Ze willen wel maar worden bang onder artillerie- en geweervuur.
In de Oekraïense maatschappij groeit de weerstand om te vechten. Tot nu toe was het niet zo’n probleem omdat er genoeg vrijwilligers zijn. Het grote aantal gesneuvelde Oekraïense soldaten maakt het steeds krapper om langdurig te kunnen blíjven vechten. De regering heeft inmiddels 26 Telegram-groepen verboden waarin informatie over dienstontduiking en dienstweigering werd gegeven. We wisten al sinds begin dit jaar dat zeker 12.000 mannen (tevergeefs) geprobeerd hebben het land te ontvluchten. Er groeit een dienstweigerbeweging, waarvan niet duidelijk is hoe groot deze is.
Een opvallend bericht was er over een Russische legereenheid in Bakhmoet die geweigerd hadden om orders op te volgen. In een videobericht legden ze uit waarom ze dat deden. In het kort als gevolg van de chaotisch slechte organisatie van de Russische krijgsmacht.
6. Corruptie
Sinds 4 november 2021 is Oleksiy Reznikov minister van Defensie. Afgelopen januari was hij bijna afgezet omdat hij niet was opgetreden tegen corruptie op het ministerie van Defensie. Ik vertelde daarover op maandag 6 februari. Maar hij zit er nog, want hij is zo goed in contacten het werven van militaire steun in het Westen. Zo luidt althans de officiële verklaring.
Oekraïne staat op dit moment op de 116e plaats van de lijst van 180 landen van de corruptielijst van Transparency International. Nadat de afgelopen tijd allerlei berichten over hooggeplaatste corrupte personen in de Oekraïense pers waren verschenen, heeft de regering net een nieuwe corruptiebestrijdingscoördinator aangesteld.
De EU heeft Oekraïne voorgehouden dat het bestrijden van corruptie topprioriteit moet zijn bij het verkrijgen van een EU-lidmaatschap. Het Westen vindt het niet zo leuk dat veel geld en goederen ergens privé worden toegeëigend of te gelde gemaakt. De nieuwe corruptiebestrijdingscoördinator is Semen Kryvonos. Ook Kryvonos is recent beschuldigd van corruptie in het verleden.
7. Graandeal
De graandeal is verlengd. Onduidelijk blijft voor hoe lang. Zijn het 60 dagen wat Rusland stelt of 120 wat Oekraïne wil. De graandeal is een contract tussen Turkije, de VN, Rusland en Oekraïne om uitvoer van graan uit Oekraïne (en kunstmest uit Rusland) mogelijk te maken ondanks blokkades en zeemijnen.
Oekraïne stelt dat de verkorte periode in strijd met de oorspronkelijk overeengekomen contractuele verplichting. De verkorte periode is bedoeld als druk op verdere onderhandelingen die voor Rusland tot normalisatie van de uitvoer van landbouwproducten moet leiden. Het gaat over het deblokkeren van financiële zaken en de aanvoer van ammoniak door de pijpleiding van Tolyatti naar Odessa. Ammoniak is nodig voor de productie van kunstmest. Tot nu toe is als gevolg van de deal voor 24.1 miljoen ton uitgevoerd.
Het probleem van deze deal is dat het meeste voedsel niet naar het mondiale Zuiden gaat, maar naar landen als Turkije, Spanje en Nederland. In Nederland vooral naar de landbouw als diervoer.
In dat licht is het van op te merken dat Rusland begin maart 20.000 ton kunstmest aan Malawi cadeau heeft gedaan. Dat is wordt uitgelegd als diplomatie om door de blokkades getroffen landen gunstig te stemmen. In totaal is Rusland van plan om 260.000 ton kunstmest aan Afrikaanse landen te geven. De Russische ambassadeur in Malawi voegde eraan toe dat hij hoopte dat Afrikaanse landen zullen werken aan het beëindigen van de internationale sancties tegen Rusland. Eind juli komt er zelfs een Afrikaans- Russische top in Petersburg.
Graag tot volgende week.
Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief
Afgelopen vrijdag, 17 maart, maakte het Internationaal Strafhof bekend dat het een arrestatiebevel tegen Poetin heeft uitgebracht vanwege de ontvoering van Oekraïense kinderen. Dat was de enige aanklacht. Het arrestatiebevel houdt in dat alle 123 landen die het Statuut van Rome, de basis van het Internationaal Strafhof, hebben getekend Poetin moeten aanhouden als hij in hun land komt. In augustus van dit jaar wordt een topconferentie van de BRICS- landen in Zuid-Afrika gehouden. Dat wordt een dilemma voor Zuid-Afrika. Zullen ze Poetin oppakken?
Het Statuut van Rome is niet ondertekend door Rusland, de VS, China (en Israël). De VS hebben het arrestatiebevel tegen Poetin wel toegejuicht. Maar ze ijveren voor een apart Oekraïne Tribunaal.
2. Militaire ontwikkelingen - Bakhmoet
Het verbruik van munitie is zo intensief dat de oorlog niet in dit tempo door kan gaan, stellen Amerikaanse planners. Alle mogelijke moeite wordt gedaan om in ieder geval dit jaar één Oekraïens offensief uit te kunnen voeren. Een lenteoffensief in mei is de wens.
De schaarste aan middelen is ook de reden dat de VS Oekraïne hebben gemaand zich terug te trekken uit Bakhmoet. Zelensky heeft dat geweigerd. Hij stelde afgelopen dinsdag dat de toekomst van Oekraïne afhangt van de huidige strijd.
Verder is het aantal geoefende soldaten aan Oekraïense kant afgenomen door enorme sterftecijfers. Lukt het Oekraïne voldoende divisies bijeen te brengen met goed opgeleide en goed bewapende soldaten? Dat is de vraag die in de komende weken beantwoord zal worden.
Ondertussen lopen de risico’s van de escalatie op naar aanleiding van een botsing (of zoiets) van een Amerikaans Reaper-drone en Russische straaljager boven de Zwarte Zee.
3. Wapentoevoer
Er zijn nog meer bewapeningsplannen gewogen en besproken in het Ramstein-overleg. Ik meld hier alleen dat Slowakije dertien MIG-29 gevechtsvliegtuigen levert aan Oekraïne en Polen vier.
Vorige week dinsdag meldde minister Ollongren dat Nederland een aantal wapensystemen aan Oekraïne zal geven. Het gaat over twee mijnenjagers die in 2025 aan Oekraïne worden overgedaan om bij te dragen aan het opruimen van zeemijnen in de Zwarte Zee. Nederland heeft inmiddels een langetermijnbeleid om Oekraïne militair te blijven steunen. Dat beleid zal zeker tot 2030 worden uitgevoerd.
Nederland zal op korte termijn ook brugslagcapaciteit en een aantal dronedetectie-radarsystemen aan Oekraïne leveren. De bruggenleggers zijn waarschijnlijk handig voor een aanval over de Dnjepr. In het lenteoffensief.
4. Diplomatieke ontwikkelingen
Sinds een maand zijn er meerdere ontwikkelingen in de internationale diplomatie. Een maand geleden meldde president Lula van Brazilië zich met een procedurevoorstel hoe diplomatie en vredesonderhandelingen kunnen worden bevorderd. Brazilië wil een groep landen bij elkaar brengen, mogelijk met India, China en Indonesië, om vredesbemiddeling te beginnen.
China heeft, zoals gemeld, een twaalfpuntenplan voorgesteld waarmee het Rusland en Oekraïne heeft benaderd. Beiden zijn bereid met China te overleggen. Xi Jinping is nu in Moskou en overlegt later per videoverbinding met president Zelensky.
Vredesactiviste May May Meijer deed afgelopen woensdag in Trouw een oproep aan de Nederlandse regering om deze ontwikkelingen serieus te nemen en te steunen. Kern van haar argument is het stoppen van het bloedvergieten.
Afgelopen week zijn er in de kringen van Westerse veiligheidselite voorstellen gedaan die aansluiten bij het Braziliaanse voorstel. Zo heeft Wolfgang Ischinger, de ex-directeur van de Münchener Sicherheitstagung, een plan voor diplomatie gepubliceerd dat moet leiden tot een vredesakkoord in de oorlog in Oekraïne. De kern ervan is om een raamovereenkomst op te stellen. Daarvoor moet een contactgroep van Westerse landen worden samengesteld, waarbinnen een ‘quad’ van vier landen de leiding moeten hebben.
Het is een aanpak die concurreert met Lula. Met nadruk op Westerse leiding. Misschien mag China later meedoen van Ischinger. Het plan is ingegeven door de dreigende eindeloosheid van de oorlog en de Chinese diplomatieke concurrentie. Bovendien is ook de Opstand voor Vrede van Sahra Wagenknecht en Alice Schwarzer een binnenlandse politieke factor in Duitsland.
Ten slotte heeft de Amerikaanse diplomaat Pickering ook een werkvoorstel gedaan van procedurele aard.
5. Moreel van de soldaten / dienstweigeren
Aansluitend op de ontwikkelingen aan het front vallen berichten op over militairen die somber over de oorlog zijn. In de Wall Street Journal stond een ontnuchterend en genadeloos verslag van een luitenant-kolonel die als enige van zijn bataljon, hij is de commandant, over is van de slag om Soledar (400 gewonden en 100 doden). Hij vertelde dat de Oekraïense soldaten die in het Westen zijn opgeleid niet goed genoeg zijn. Ze willen wel maar worden bang onder artillerie- en geweervuur.
In de Oekraïense maatschappij groeit de weerstand om te vechten. Tot nu toe was het niet zo’n probleem omdat er genoeg vrijwilligers zijn. Het grote aantal gesneuvelde Oekraïense soldaten maakt het steeds krapper om langdurig te kunnen blíjven vechten. De regering heeft inmiddels 26 Telegram-groepen verboden waarin informatie over dienstontduiking en dienstweigering werd gegeven. We wisten al sinds begin dit jaar dat zeker 12.000 mannen (tevergeefs) geprobeerd hebben het land te ontvluchten. Er groeit een dienstweigerbeweging, waarvan niet duidelijk is hoe groot deze is.
Een opvallend bericht was er over een Russische legereenheid in Bakhmoet die geweigerd hadden om orders op te volgen. In een videobericht legden ze uit waarom ze dat deden. In het kort als gevolg van de chaotisch slechte organisatie van de Russische krijgsmacht.
6. Corruptie
Sinds 4 november 2021 is Oleksiy Reznikov minister van Defensie. Afgelopen januari was hij bijna afgezet omdat hij niet was opgetreden tegen corruptie op het ministerie van Defensie. Ik vertelde daarover op maandag 6 februari. Maar hij zit er nog, want hij is zo goed in contacten het werven van militaire steun in het Westen. Zo luidt althans de officiële verklaring.
Oekraïne staat op dit moment op de 116e plaats van de lijst van 180 landen van de corruptielijst van Transparency International. Nadat de afgelopen tijd allerlei berichten over hooggeplaatste corrupte personen in de Oekraïense pers waren verschenen, heeft de regering net een nieuwe corruptiebestrijdingscoördinator aangesteld.
De EU heeft Oekraïne voorgehouden dat het bestrijden van corruptie topprioriteit moet zijn bij het verkrijgen van een EU-lidmaatschap. Het Westen vindt het niet zo leuk dat veel geld en goederen ergens privé worden toegeëigend of te gelde gemaakt. De nieuwe corruptiebestrijdingscoördinator is Semen Kryvonos. Ook Kryvonos is recent beschuldigd van corruptie in het verleden.
7. Graandeal
De graandeal is verlengd. Onduidelijk blijft voor hoe lang. Zijn het 60 dagen wat Rusland stelt of 120 wat Oekraïne wil. De graandeal is een contract tussen Turkije, de VN, Rusland en Oekraïne om uitvoer van graan uit Oekraïne (en kunstmest uit Rusland) mogelijk te maken ondanks blokkades en zeemijnen.
Oekraïne stelt dat de verkorte periode in strijd met de oorspronkelijk overeengekomen contractuele verplichting. De verkorte periode is bedoeld als druk op verdere onderhandelingen die voor Rusland tot normalisatie van de uitvoer van landbouwproducten moet leiden. Het gaat over het deblokkeren van financiële zaken en de aanvoer van ammoniak door de pijpleiding van Tolyatti naar Odessa. Ammoniak is nodig voor de productie van kunstmest. Tot nu toe is als gevolg van de deal voor 24.1 miljoen ton uitgevoerd.
Het probleem van deze deal is dat het meeste voedsel niet naar het mondiale Zuiden gaat, maar naar landen als Turkije, Spanje en Nederland. In Nederland vooral naar de landbouw als diervoer.
In dat licht is het van op te merken dat Rusland begin maart 20.000 ton kunstmest aan Malawi cadeau heeft gedaan. Dat is wordt uitgelegd als diplomatie om door de blokkades getroffen landen gunstig te stemmen. In totaal is Rusland van plan om 260.000 ton kunstmest aan Afrikaanse landen te geven. De Russische ambassadeur in Malawi voegde eraan toe dat hij hoopte dat Afrikaanse landen zullen werken aan het beëindigen van de internationale sancties tegen Rusland. Eind juli komt er zelfs een Afrikaans- Russische top in Petersburg.
Graag tot volgende week.
Guido van Leemput is mede-initiatiefnemer van Stop de Oorlog Amsterdam. Hij was eerder mede-oprichter van het Amsterdams Vredesinitiatief